Op een dag hoorde ik muziek bij ons op het strand. Het klonk een beetje als een fanfare. Rechts van de villa waren veel mensen bij elkaar, in prachtige traditionele kleding. Er gebeurde van alles en ik was natuurlijk nieuwsgierig.
Later hoorde ik dat het een crematie was.
Dat had ik niet meteen verwacht bij de muziek en de hele aankleding. Van een afstand heb ik staan kijken, met respect natuurlijk. Het was bijzonder om te zien hoe zoveel mensen samenkwamen om afscheid te nemen.
Op Bali horen ceremonies bij het leven. Inmiddels kom ik er al jaren, maar ze blijven me raken. Vooral dat samenzijn. Families, buren, verschillende generaties: iedereen hoort erbij en helpt mee. Dat vind ik prachtig.
Voor de volle maan kom ik graag terug
Als het even kan, houd ik bij het plannen van mijn bezoeken aan Bali rekening met de volle of nieuwe maan.
De volle maan heet Purnama, de nieuwe maan Tilem. Het zijn belangrijke gebedsdagen voor Balinese hindoes. Er worden offers gebracht en mensen bidden in de familietempel of bezoeken een tempel in de omgeving.
U ziet dan overal mensen in traditionele kleding. Vrouwen met mooie blouses en kleurige doeken, mannen met hun karakteristieke hoofddoek. Alleen dat vind ik al een prachtig gezicht.
Zelf ga ik graag mee. Dan zit ik ertussen met mijn blonde haren. Inmiddels ken ik het gebed en verschillende gebruiken, en kan ik steeds beter volgen wat er gebeurt. Ik merk dat het gewaardeerd wordt dat ik me erin verdiep en met aandacht meedoe.
Ik voel me welkom. En hoewel ik lang niet alles weet, voel ik wel dat het me iets doet.
Wat trek je aan naar de tempel?
Bij een ceremonie hoort passende kleding. Dat draagt ook bij aan het bijzondere gevoel van zo’n dag.
Vrouwen dragen vaak een kebaya, een traditionele blouse, met een kamen, de doek die om het onderlichaam wordt gewikkeld. Om de taille komt een selendang, een sjerp. Het haar wordt netjes opgestoken of verzorgd gedragen.
Mannen dragen doorgaans een overhemd, een kamen, een sjerp en een udeng, de gevouwen hoofddoek. Bij volledige ceremoniële kleding hoort vaak ook een extra doek, de saput of kampuh.
Als bezoeker kunt u het beste vooraf vragen wat bij die gelegenheid passend is. Laat onze chauffeur of het team u helpen; zij kennen de plaatselijke gebruiken.
Ook goed om te weten: tijdens de menstruatie mogen vrouwen volgens de Balinese tempelregels de heilige tempelgedeelten niet betreden. Houd daar rekening mee bij het plannen van uw bezoek en volg de aanwijzingen ter plaatse.
Een prachtige tempel voor voorspoed
Ik bezoek graag tempels. Niet alleen vanwege de gebouwen, maar vooral vanwege de sfeer en wat mensen er komen doen.
Bij Pura Pulaki ligt verder landinwaarts een prachtige tempel waar wordt gebeden voor voorspoed in zaken. Voor een goed lopend bedrijf, handel en klanten. Waarschijnlijk is dat Pura Melanting, een tempel bij Banyupoh, aan de voet van de heuvels. Die staat inderdaad bekend als een gebedsplaats voor onder anderen handelaren.
Daar kom ik graag. De volgende keer laat ik de naam nog even bevestigen, want de plek onthoud ik blijkbaar beter dan de naam.
En ja, als ondernemer vind ik het ook wel mooi om juist daar even te zitten en te bidden.
Trouwen op Bali: de families trouwen een beetje mee
Een traditioneel Balinees hindoehuwelijk heet pawiwahan. De invulling verschilt per familie en plaats, maar het is veel meer dan een feest voor het bruidspaar.
Er zijn gebeden, offergaven, reinigingsrituelen en zegeningen. Ook de voorouders en familietempels hebben een belangrijke plaats. Het huwelijk verbindt twee mensen én hun families.
Bij sommige huwelijksrituelen beeldt het paar bijvoorbeeld een kleine handelstransactie uit: een symbolische wens voor voorspoed in hun gezamenlijke leven. Familieleden en de gemeenschap helpen bij de voorbereidingen en de ceremonie.
Dat vind ik zo mooi aan Bali. Een belangrijke stap in het leven wordt gedragen door de mensen om u heen. Er wordt samen voorbereid, geholpen, gebeden en gegeten.
En dan die kleding. Een bruidspaar in traditionele feestkleding is werkelijk prachtig om te zien.
Vanaf de geboorte wordt een kind omringd door ceremonies
Ook een pasgeboren kind wordt op Bali met verschillende rituelen verwelkomd. Niet iedere familie doet alles op dezelfde manier. Namen, momenten en de omvang van een ceremonie kunnen verschillen.
Maar wat me raakt, is de aandacht waarmee een kind wordt begeleid. De geboorte en het opgroeien zijn gebeurtenissen waar steeds opnieuw bij wordt stilgestaan.
Dit zijn belangrijke momenten die in Balinese hindoegezinnen kunnen voorkomen:
- Bij de geboorte: de baby wordt verwelkomd en de placenta wordt volgens familietraditie zorgvuldig begraven. Die heeft binnen het geloof een bijzondere band met het kind.
- Als het navelstompje loslaat: de ceremonie kepus pungsed staat in het teken van bescherming en welzijn.
- Rond de twaalfde dag: sommige families houden ngelepas hawon, een reinigings- en beschermingsritueel.
- Na 42 dagen: bij tutug kambuhan wordt aandacht besteed aan de reiniging en het welzijn van moeder en kind.
- Na 105 dagen: nelu bulanin, ook wel nyambutin, is de belangrijke ‘drie maanden’-ceremonie. Dat zijn drie maanden volgens de traditionele telling, dus geen drie gewone kalendermaanden.
- Na 210 dagen: de eerste otonan, de geboortedagherdenking volgens de Balinese pawukonkalender. Die keert vervolgens iedere 210 dagen terug, ook later in het leven.
Daarnaast kennen sommige families rituelen rond het eerste haar knippen, de eerste tandjes en het wisselen van tanden. In de puberteit kan menek kelih of raja sewala plaatsvinden: een ceremonie die de overgang naar een volgende levensfase markeert.
Een bekende ceremonie bij het opgroeien is metatah, ook mepandes genoemd. Daarbij worden de twee hoektanden en vier voortanden van de bovenkaak ritueel licht gevijld. De betekenis ligt onder meer bij zelfbeheersing en het leren omgaan met menselijke eigenschappen zoals woede en begeerte. Het moment verschilt; soms wordt de ceremonie gecombineerd met een andere grote familieceremonie.
Er is dus geen vaste ceremonie voor iedere verjaardag tot twintig jaar. Wel zijn er steeds momenten waarop de familie samenkomt om een kind bescherming, begeleiding en goede wensen mee te geven.
Dat vind ik een mooie gedachte.
IJskoud water bij Singaraja
Ik heb ook een reinigingsceremonie meegemaakt in de omgeving van Singaraja. Het bronwater was ijskoud. In de rivier speelden kinderen, terwijl wij deelnamen aan de ceremonie.
Die combinatie is me bijgebleven. Voor mij was het een bijzondere ervaring, terwijl het leven eromheen gewoon doorging.
Zo’n reiniging met heilig water wordt vaak melukat genoemd. Dat kan plaatsvinden bij bronnen, rivieren en andere heilige waterplaatsen. Binnen het Balinese hindoeïsme heeft het een betekenis van geestelijke reiniging.
Na afloop voelde ik me ook echt opgeschoond. Ik weet niet goed hoe ik het anders moet omschrijven. Frisser, rustiger, alsof ik iets had losgelaten.
En het koude water? Daar was ik op dat moment ook wel weer blij van af!
Wat ik soms mis in Nederland
De magie van die ceremonies zit voor mij vooral in de verbondenheid.
Mensen maken tijd voor elkaar. Er wordt geholpen, samen voorbereid en samen stilgestaan bij iets belangrijks. Kinderen groeien ermee op en zien hoe hun ouders en grootouders het doen.
Die vanzelfsprekende saamhorigheid mis ik soms in Nederland. Natuurlijk komen wij ook samen, maar op Bali zie en voel ik het zo sterk.
Misschien is dat wel een van de redenen waarom ik me daar zo thuis voel. Ik kom voor de rust, het weer en de mensen, maar ook voor die momenten waarop ik ergens tussen zit en denk: wat is dit bijzonder.
Een bijzondere dag tijdens uw verblijf?
Onderaan onze pagina North Bali staat een kalender met bijzondere dagen voor de komende maanden en een korte uitleg. Kijk daar gerust even naar als u uw vakantie plant.
Bent u in Villa Bima Sena op een ceremoniedag en wilt u graag iets meemaken? Vraag het aan ons team of de chauffeur. Zij kunnen aangeven waar u welkom bent en hoe u zich kunt voorbereiden.
Mijn ervaring is dat oprechte belangstelling vaak warm wordt ontvangen. Ga mee als u welkom bent, laat u begeleiden en vraag even voordat u foto’s maakt. Soms is rustig zitten en kijken al genoeg.
Zelf hoop ik bij mijn volgende bezoek weer ergens tussen te zitten. In mijn tempelkleding, met mijn blonde haren en inmiddels een beetje vertrouwd met het gebed.
Dat blijft voor mij een van de mooiste dingen van Bali.
Lieve groet,
Karin